Gospodarowanie wodami opadowymi – o co w tym chodzi?

Dlaczego wody deszczowe odprowadzane są w miastach do kanalizacji a następnie do dużych cieków wodnych?

Z założenia, by uniknąć podtopień i powodzi. Ale czy takie rozwiązanie się sprawdza? Sami zaobserwujcie jak wygląda szczelnie zabudowane centrum podczas ulewy. Częstym widokiem są przelewające się studzienki i lokalne podtopienia.

Dzieje się tak z dwóch powodów. Wzrost uszczelniania powierzchni nie dającej wsiąknąć wodzie w miejscu opadu oraz kanały deszczowe projektowane o zbyt wąskich przekrojach, w liniach prostych z materiałów nieprzepuszczalnych. W efekcie skutkuje to zwiększeniem prędkości odpływu, przepełnieniem studzienek, a co za tym idzie wzrostem zagrożenia powodziowego.

Rozwiązanie wydaje się proste i oczywiste. Należy zwiększyć przepuszczalność powierzchni oraz co ważne, odpowiednio ukierunkować kierunek spływu opadu. Wodę można także retencjonować w nieckach infiltrujących lub gdy nie ma możliwości bezpośredniego wsiąkania – w zbiornikach uszczelnionych. Można tego dokonać w sposób punktowy, liniowy lub powierzchniowy, w zależności od warunków panujących na danym terenie i możliwości finansowych. W tym celu przygotowuje się analizy spadków terenu i zlewni a następnie Program retencji wód opadowych.

Część rozwiązań, które z powodzeniem można stosować w mieście to banalne zabiegi, które wymagają jedynie dokonania drobnych zmian w postrzeganiu standardów projektowych, które panowały do tej pory. Jest to np. miejscowe obniżenie krawężnika i ukierunkowanie wód opadowych w stronę pasa nasadzeń.

Na świecie powstają przykłady pokazujące jak bardzo korzystne może stać się zatrzymanie wody w miejscu opadu.

Zasadniczo możemy wyróżnić 3 typy gospodarowania wodami opadowymi:

  • Wsiąkanie powierzchniowe
    Zwiększenie powierzchni przepuszczalnych umożliwiających wsiąkanie wód opadowych (wsiąkanie powierzchniowe – np. zielone parkingi, ogrody deszczowe, zielone dachy itp.);
  • Wsiąkanie z pojemnością retencyjną W momencie, gdy nie jest możliwe bezpośrednie wsiąkanie, gromadzenie wód w miejscu ich powstania w powierzchniowych nieckach, w których woda powoli infiltruje w głąb (wsiąkanie z pojemnością retencyjną- np. duże zbiorniki, zbiorniki przyuliczne itp.);
  • Gromadzenie wody w zbiornikach na powierzchni terenu Retencjonowanie, a następnie wykorzystanie wód opadowych, także dekoracyjne (gromadzenie wody w zbiornikach na powierzchni terenu- niecki, kaskady, ściany wodne itp.).

Wsiąkanie powierzchniowe

Wsiąkanie wód opadowych w głąb gruntu jest zalecane zwłaszcza, gdy powstaje nowy projekt zagospodarowania terenu lub istniejące sieci hydrauliczne są przeciążone i stanowią zagrożenie przelaniem. Jest również korzystne w momencie, gdy poziom wód gruntowych ulega obniżeniu, a zależy nam na utrzymaniu roślinności. Infiltrować możemy praktycznie wszystkie wody deszczowe odpływające z terenów mieszkalnych, ulic oraz terenów przemysłu, w momencie, gdy nie wykazują nadmiernego poziomu zanieczyszczenia. W przypadku dróg szybkiego ruchu, autostrad, lotnisk, obiektów ciężkiego przemysłu, gruntów rolnych itp. należy przeprowadzić badania składu chemicznego odpływu powierzchniowego oraz odpowiednio je oczyścić zanim wprowadzimy je do gruntu. Rodzajem wsiąkania powierzchniowego są również zielone dachy, które ze względu na brak dostępu do gruntu macierzystego oraz nietypową lokalizację posiadają odrębny system odprowadzania i wykorzystywania nadmiaru wód opadowych.

Dobra praktyka:

Duński uniwersytet w Lygby, 15 km od Kopenhagi w celu realizowania polityki zielonego państwa  zdecydował się na wprowadzenie na kampusach zielonych parkingów. Skonstruowane z przepuszczalnych nawierzchni parkingi pełnia funkcję krajobrazową, estetyczną (atrakcyjne wejście na kampus dla studentów, którzy dojeżdżają samochodem) oraz hydrologiczną. Taki rodzaj nawierzchni, w przeciwieństwie do nawierzchni asfaltowej redukuje ilość zanieczyszczeń znajdujących się w spływie powierzchniowym oraz pomaga zmniejszyć objętość samego spływu, co wpływa na jakość wody i zapobiega podtopieniom. Ponadto przepuszczalne nawierzchnie zmniejszają temperaturę otoczenia.

Wsiąkanie z pojemnością retencyjną

Zasady działania takiego rozwiązania są bardzo proste. System ten składa się z rowów sedymentacyjnych oraz niecki. Rowy mają za zadanie odprowadzenie wody z przyległego terenu i przetransportowanie jej do zbiornika, gdzie będą mogły swobodnie wsiąknąć.


Takie rozwiązanie charakteryzuje się bardzo wysoką sprawnością oczyszczania. Wymaga jednak regularnej konserwacji polegającej na czyszczeniu zbiornika (zwłaszcza po opadnięciu liści jesienią) oraz koszeniu traw i pielęgnacji roślin wodnych. Charakteryzuje się też niewielkimi wymaganiami co do jakości wody ulegającej wsiąkaniu, lecz stosowane może być tylko na podłożach średnio- i łatwo przepuszczalnych. Najważniejszą, z punktu widzenia środowiska, zaletą tego rozwiązania jest wykształcenie się biotopu.

Dobra praktyka:

Bardzo interesująco do tematu retencji wody deszczowej podeszli architekci w Australii. Melbourne od kilku lat cierpiało na nieustanne susze i ten projekt miał dostarczyć dodatkowy rezerwuar wody pitnej, służącej do nawadniania parków i ogrodów. Ten ogród deszczowy jest przeznaczony do usuwania 16 000 kg zawiesin w skali roku. Usunie również 160 kg substancji odżywczych, fosforu i azotu poprzez wzrost roślinności. Te zanieczyszczenia wylądowałyby inaczej w wodach Melbourne. Przefiltrowana woda jest później zbierana w 200 l podziemnym zbiorniku i używana do nawadniania drzew znajdujących się w tym ogrodzie (spełnia ok. 60% potrzeb nawadniania w ciągu roku). W przeciętnym roku, ten ogród deszczowy powinien zmniejszyć zużycie wody pitnej do podlewania o około 4 Ml rocznie (Ml-megalitre = dam 3, to jednostka objętości, która w przeliczeniu na litry wynosi 106 l.).

Gromadzenie wody w zbiornikach na powierzchni terenu

            Takie rozwiązanie jest stosowane w momencie, gdy chcemy wykorzystać wodę jako element dekoracyjny, np. w postaci kaskad, statycznego zbiornika lub ściany wody. Elementami składowymi są w tym wypadku kanały naziemne, podziemne lub kombinowane, którymi będziemy dostarczać wodę opadową do naszego obiektu wodnego.

Rozwiązania techniczne są zindywidualizowane w zależności od celu i zamierzeń projektanta. W przypadku, gdy jest to forma zbiornika, należy wykonać niezbędne obliczenia potrzebnej pojemności retencyjnej (objętości zbiornika). Do obliczeń wykorzystujemy dane na temat rodzaju oraz wielkości powierzchni zlewni, z której odprowadzana jest woda, a także natężenie opadów i warunki glebowe. Dno zbiornika wymaga uszczelnienia względem podłoża. Forma zbiornika jest dowolna, może być on naturalny lub o charakterze miejskim. Należy również pamiętać o konstrukcji studni przepływowej, służącej do obsługiwania awaryjnych przelewów.  Zaletą takiego rozwiązania jest wysoka kontrola nad zasobami wody oraz łatwy dostęp. Niestety wymaga ono częstego oczyszczania i konserwacji.

Dobra praktyka:


Hairiri memorial, Bejrut, Liban; proj. Vladimir Djurovic



Ciekawym przykładem zbiornika retencjonującego jest krajobrazowy pomnik Hariri memorial zaprojektowany przez architekta krajobrazu
Vladimir’a Djurovic’a, często wykorzystującego motyw lustra wody w swojej pracy. Projekt tego pamiątkowego ogrodu składa hołd wizji premierowi Rafic’owi Hairiri zamordowanemu w 2005 r. i jego osiągnięciom. Usytuowany na stromym pochyłym trójkątnym obszarze poniżej Grand Serail (Pałac Rządowy), ogród ma stanowić przestrzeń publiczną.

Wymienione typy rozwiązań to podstawowy podział sposobów, w jaki można zagospodarować wodę w miejscu opadu. To wskazówki, jak w sposób efektywny, czasem nawet efektowny, wykorzystać jej nadmiar. Często stosuje się jednak rozwiązania mieszane, które dają zazwyczaj bardziej wymierne i ciekawe efekty.

Projektując pamiętajmy o tym, że nawet najmniejsze i najprostsze działania retencyjne powielane w wielu projektach stanowią cenne fragmenty błękitnej infrastruktury miasta.

arch. kraj. Katarzyna Kobierska

Share